ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΥΦΕΣΗ: ΠΡΟΣΤΑΤΕΨΕ ΤΑ ΧΡΗΜΑΤΑ ΣΟΥ - ΕΠΕΝΔΥΣΕ ΣΕ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΙΜΗ ΓΗ - ΠΡΑΣΙΝΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ - ΥΨΗΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ

Χρήστος Βιολάρης

Είναι πιά γεγονός ότι η παγκόσμια οικονομία έχει εισέλθει σε ύφεση που το βάθος της πολύ λίγοι είναι έτοιμοι να προβλέψουν ενώ πολύ λιγότεροι είναι αυτοί που τολμούν να εντοπίσουν τα αίτια της. Τις συνέπειες τις βλέπουμε, θα τις ζήσουμε και θα τις πληρώσουμε, άλλοι περισσότερο και άλλοι λιγότερο καθώς το πρόβλημα θα ξεδιπλώνεται. Γεννάται ομως ένα σοβαρό ερώτημα που η απάντηση του αφορά όλους μας. Το ερώτημα είναι, «αφού εγώ δεν έφταιξα σε τίποτα, γιατί πρέπει να πληρώσω τα λάθη των άλλων»; Το ερώτημα γίνεται πιο έντονο μετά τη διαπίστωση ότι αυτοί που προκάλεσαν τη οικονομική κρίση, όχι μόνον δεν πρόκειται να «πληρώσουν» αλλά το κακό είναι ότι ή έχουν πληρωθεί ή θα πληρωθούν χοντρά για τα ολέθρια λάθη τους! Πώς λοιπόν κάποιος προστατεύεται από την κρίση και πώς προστατεύει το βιός του και την περιουσία του; Για να απαντηθεί το καίριο αυτό ερώτημα, θα πρέπει να δούμε γιατί, πώς και από ποιούς προκλήθηκε η οικονομική κρίση.

Το τί συμβαίνει σήμερα με την παγκόσμια οικονομία δεν διαφέρει πιστεύω, καθόλου από το τί συνέβηκε το 1999 στην Κύπρο με το ΧΑΚ! Στη πραγματικότητα η κρίση του ΧΑΚ στη Κύπρο το 1999 είναι μιά πιστή και απόλυτη μικρογραφία τής σημερινής οικονομικής κατάρρευσης.

Όπως εκτυλίσσεται η κρίση γίνονται και τα αίτια που την προκάλεσαν πιό ορατά. Πιό συγκεκριμένα, η τελευταία εικοσαετία έφερε μαζί της εντυπωσιακές αλλάγες και οικονομικές ανακατατάξεις όπως την κατάρρευση του υπαρκτού σοσσιαλισμού, τη μονοκρατορία των ΗΠΑ, τη θεαματική βιομηχανική ανάπτυξη της Κίνας, της Ινδίας και άλλων χωρών της Άπω Ανατολής, τους δύο πολέμους στον Κόλπο και την επιστροφή της Ρωσσίας σαν ενεργειακής υπερδύναμης αυτή τη φορά.

Γενικά καλλιεργήθηκε λόγω του κλίματος αυτού ένα αίσθημα ευφορίας και οικονομικής ασφάλειας, το οποίο με τη σειρά του οδήγησε σε ένα ανεξέλεγκτο χορό δανεισμού και καταναλωτισμού. Με λίγα λόγια ο κόσμος αγόραζε ό, τι εύρισκε μπροστά του, χωρίς να τον απασχολεί ποσώς εάν αυτό που αγόραζε του ήταν ωφέλιμο και εάν η τιμή που πλήρωνε αντιπροσώπευε την πραγματική αξία του τί αγόραζε.

Η δίνη αυτή έδωσε την ευκαιρία σε κάποιους, που δυστυχώς είναι πολλοί, να αισχροκερδούν εις βάρος του καταναλωτή-επενδυτή. Με λίγα λόγια ανατράπηκε η βασική αρχή του "value for money" που παραδοσιακά λειτουργούσε σαν ρυθμιστικός παράγοντας στη ομαλή οικονομική ανάπτυξη. Για παράδειγμα 17 εκατομμύρια σπίτια στις ΗΠΑ δεν βρίσκουν αγοραστή, παρόλο ότι υπάρχουν 20 εκατομμύρια άστεγοι.

Ο λόγος ειναι απλός, ένα σπίτι που η κανονική του αξία ήταν 100.000 dollar δολλάρια είχε αγοραστεί με «εύκολο» δάνειο πριν 3-4 χρόνια για 300.000 dollar δολλάρια. Τώρα που επιστρέφει πίσω στη αγορά λόγω κατάσχεσης του από τη Τράπεζα, δέν υπάρχει περίπτωση να πουληθεί πέραν των $ 100-110.000 δολλαρίων!

Άρα η τιμή του τότε ήταν πλαστή και έντονα πληθωριστική. Το ίδιο βέβαια συνέβη και στην Μεγάλη Βρεττανία και σε άλλες χώρες σε μικρότερο βαθμό βέβαια.

Το ίδιο περίπου φαινόμενο έχουμε και στα διεθνή χρηματιστήρια. Είδαμε τις αξίες των μετοχών να ανεβαίνουν κατακόρυφα, όχι σαν αποτέλεσμα της κερδοφορίας των επιχειρήσεων που τις εξέδωσαν, αλλά λόγω της μεγάλης ζήτησης που εδημιουργείτο με τη διάδοση πλαστών πληροφοριών ή συμβάντων πολιτικού καθαρά περιεχομένου, που στο τέλος μόνο αρνητικές συνέπειες μπορούσαν να έχουν στην παγκόσμια οικονομία (εισβολή στο Αφχανιστάν - πόλεμος του Ιρακ κλπ). Παράλληλα το in omgang από ποινικό αδίκημα έφτασε να είναι σχεδόν ο κανόνας στα διεθνή χρηματιστήρια. Και εδώ βλέπουμε τη συνεχή παραγωγή «φούσκων» ενώ τα κέρδη όχι μόνον δέν επανεπενδυόνται στα χρηματιστήρια, αλλά ή αποσύρονται ή καταλήγουν σε ανερχόμενες αγορές όπως η Κίνα, η Ινδία και λοιπά με την μορφή του "directe investeringen". Δηλαδή την αγορά ή εξαγορά κερδοφόρων επιχειρήσεων με μακροπρόθεσμη προοπτική. Για παράδειγμα η "General Motors" που είναι σίγουρο ότι κάποια στιγμή θα βάλει λουκέτο, έχει μεταφέρει «τα αυγά» της στην Κίνα όπου έχει δημιουργήσει την "Great Wall Motors" που ελέγχει απόλυτα και η οποία είναι ήδη έτοιμη να εφοδιάσει την Αμερικανική αγορά με καλά και φτηνά αυτοκίνητα.

Έγκυροι μελετητές της Αμερικανικής αυτοβιομηχανίας δηλώνουν απερίφραστα ότι και αν ακόμα η Αμερικανική Κυβέρνηση δώσει στην αυτοβιομηχανία την οικονομική βοήθεια που ζητά για να κρατηθούν οι θέσεις εργασίας του τομέα, απλά θα επιβραδύνουν για κάποιους μήνες τον σίγουρο θάνατο του. Βέβαια η εξέλιξη αυτή δεν σημαίνει αυτόματα ότι οι ΗΠΑ θα πάψουν να παράγουν αυτοκίνητα. Απλά κάποιες νέες βιομηχανίες, πιθανότατα, θυγατρικές των υπάρχουσων, αλλά πιό ευέλικτες και απαλλαγμένες από τις εργατικές συμβάσεις και οικονομικές υποχρεώσεις του παρελθόντος, θα φυτρώσουν ακριβώς στη μέση της κρίσης και σαν μέρος της ανάκαμψης.

Ο χρηματοπιστωτικός τομέας, τα χρηματιστήρια και οι ασφαλιστικές εταιρείες φαίνεται ότι έχουν χάσει ανεπιστρεπτί την εμπιστοσύνη των επενδυτών και της ευρύτερης αγοράς και ανεξάρτητα από το τι θα πράξουν στο άμεσο μέλλον ή όχι, το μέλλον τους δεν θα είναι σε καμιά περίπτωση ίδιο με το γνώριμο μας μοντέλο. Πέραν του ότι μικρά και εκ φύσεως ασθενή χρηματιστήρια θα αναγκαστούν να κλείσουν με όλες τις συνέπειες που συνεπάγεται κάτι τέτοιο, αυτά τα οποία θα επιβιώσουν, αναγκαστικά θα υποστούν συρρίκνωση και θα τεθούν κάτω από έντονο κρατικό ή δημόσιο έλεγχο.

Πολλοί είναι αυτοί που μιλούν για ένα νέο οικονομικό μοντέλο, με έντονο παγκόσμιο χαρακτήρα και αποδοχή. Αν δεχτούμε ότι ο οποιοσδήποτε τύπος προστατευτισμού θα επιφέρει μόνο σύγκρουση και αρνητικά αποτελέσματα, το νέο οικονομικό μοντέλο θα πρέπει να στηρίζεται σε μια οικουμενικά εμφανή ανταγωνιστικότητα, που με τη σειρά της για να είναι πειστική και αποτελεσματική θα πρέπει να έχει σαν βάση της την αποδεδειγμένη αξία (bewezen en getest waarde), κάτι βέβαια που δεν ήταν το γνώρισμα των αγορών μέχρι τώρα.

Κάποιοι μίλησαν για ανατροπή του καπιταλισμού και της ελεύθερης αγοράς, σαν συνέπεια της σημερινής κρίσης! Αυτό είναι ένα μεγάλο λάθος. Εάν σήμερα είμαστε μπροστά σε μία έντονη κρίση, αυτό οφείλετε σε μεγάλο βαθμό στο γεγονός ότι οι κανόνες του καπιταλισμού είχαν βραχυκυκλωθεί από τα διάφορα καρτέλς και τα μονοπώλια και η ελεύθερη αγορά μετατράπηκε σε «τηλεκατευθυνόμενη» αγορά την ρότα της οποίας καθόριζαν τα χρηματιστήρια και οι τράπεζες χωρίς όμως να ενδιαφέρονται ιδιαίτερα για το πόσο αποτελεσματικά ήταν τα τηλεχειριστήρια τους. Κλασσικό παράδειγμα ήταν η έκρηξη στην τιμή του πετρελαίου το περασμένο καλοκαίρι, με όλες τις γνωστές καταστροφικές συνέπειες και για τους καταναλωτές αλλά στη συνέχεια και τους παραγωγούς.

ΘΑ ΥΠΑΡΞΕΙ ΑΝΑΚΑΜΨΗ ΚΑΙ ΠΟΤΕ;

Τι μέλλει γενέσθαι λοιπόν; Θα υπάρξει ανάκαμψη ναί ή όχι; Και εάν θα υπάρξει,

πότε; Για να απαντηθεί το καίριο αυτό ερώτημα θα πρέπει πρώτα να διαπιστώσουμε το βάθος της κρίσης και στη συνέχεια να κάνουμε μία εκτίμηση της σημερινής κατάστασης της πραγματικής οικονομίας.

Πρώτα απ'όλα και με απλό τρόπο θα κάνουμε μιά καθόλα λογική διαπίστωση. Το χρήμα δεν είναι ούτε ατμός αλλά ούτε και καπνός για να εξαφανιστεί! Απλά κάποιοι το χάνουν και κάποιοι το κερδίζουν. Άρα, το χρήμα που απουσιάζει σήμερα από την παγκόσμια αγορά βρίσκεται στα χέρια κάποιων. Αυτό που είναι βέβαιο είναι ότι δεν έχει καταλήξει ούτε στα χρηματιστήρια ούτε στις τράπεζες, διαφορετικά δεν θα είχαν τα προβλήματα που έχουν.

Τελευταία η Βρετανική Κυβέρνηση στην προσπάθεια της να αναθερμάνει την οικονομία συζητούσε και την έκδοση πληθωρικού χρήματος με όλους τους κινδύνους που κάτι τέτοιο συνεπάγεται! Ένα τέτοιο μέτρο θα μπορούσε να αναγκάσει το κρυμμένο χρήμα να βγεί στην αγορά, τουλάχιστον ένα μέρος του, που με τη σειρά του θα εξουδετέρωνε τις όποιες αρνητικές συνέπειες του μέτρου αυτού. Μπορούσαν όμως τα πράγματα να οδηγηθούν στην αντίθετη κατεύθυνση και το κρυμμένο χρήμα να κρυφτεί πιό βαθιά ...

Το χρήμα δεν μπορεί να παραμένει κρυμμένο για πολύ, γιατί παύει να παίζει το φυσιολογικό του ρόλο. Κάποια στιγμή θα πρέπει να βγεί ξανά στην κυκλοφορία για να κάνει αυτό που είναι ταγμένο να κάνει, δηλαδή να πολλλαπλασιάζεται.

Αναμφίβολα η υπάρχουσα κρίση ήδη άρχισε να δημιουργεί τις τέλειες συνθήκες (κατάρρευση της τιμής των ακινήτων-πτωχεύσεις εταιρειών και τραπεζών-έντονη ανάγκη δανεισμού-πάτος στην τιμή των μετοχών-πάτος στην τιμή του πετρελαίου κλπ) και οι επόμενοι 6 μήνες φυσιολογικά θα βελτιώσουν τις συνθήκες αυτές, για να επανέλθει σταδιακά το «εξαφανισθέν» χρήμα στη αγορά για να μεγαλουργήσει. Η αναμενόμενη νέα «οικουμενική οικονομική πειθαρχία» όχι μόνο δεν πρόκειται να εμποδίσει το χρήμα αυτό να επανέλθει, αντίθετα θα του στρώσει και το «κόκκινο χαλί».

Είμαι της γνώμης ότι αργά ή γρήγορα οι κυβερνήσεις των χωρών που υποφέρουν περισσότερο από την οικονομική κρίση και πληρώνουν τις συνέπειες της ύφεσης, θα αναγκαστούν με τον άλφα ή βήτα τρόπο να προχωρήσουν σε «φορολογική αμνηστία» έτσι που να ενθαρρύνουν αυτούς που κατέχουν το κρυμμένο χρήμα , να το βγάλουν στη κυκλοφορία. Τελικά μιά τέτοια ενέργεια θα αποδειχθεί πολύ πιό φτηνή στα κράτη από την κάλυψη του κόστους της ύφεσης.

Παράλληλα αν παρ'ελπίδα αυτό δεν συμβεί, ανεξάρτητα από τους κυβερνητικούς πακτωλούς που θα πέσουν στις διάφορες οικονομίες η ύφεση όχι μόνο δέν θα αναχαιτιστεί έγκαιρα και αποτελεσματικά, αντίθετα ένα μεγάλο ποσοστό των «πακτολών» θα καταλήξει πάλι στην κατοχή αυτών που έχουν και κρατούν το κρυμμένο χρήμα.

Είναι όμως φυσικό ότι το χρήμα αυτό δεν μπορεί να είναι κρυμμένο για πολύ. Κάποια στιγμή θα κυκλοφορήσει και θα κατευθυνθεί και θα επενδυθεί σε χώρες και τομείς που θα προσφέρουν τις καλύτερες συνθήκες και προοπτικές. Άρα κάποιες χώρες (κυρίως οι έντονα αναπτυγμένες) και κάποιοι τομείς οικονομικής δραστηριότητας (χρηματιστήρια-τραπεζικές καταθέσεις-παραδοσιακές βιομηχανίες κλπ) θα εξαιρεθούν από τις επιλογές επένδυσης του χρήματος αυτού.

Πολύ αντιπροσωπευτικό είναι το παράδειγμα της MIG (Marfin Investment Group) με την εξαγορά της ΟΛΥΜΠΙΑΚΗΣ σε τιμή ευκαιρίας και την πρόθεση της να επενδύσει σε σημαντικά έργα τουριστικής υποδομής όπως είναι η Μαρίνα Λεμεσού.

Εν τω μεταξύ έχει γίνει γνωστό ότι θυγατρική ενός από τους Αμερικανικούς οικονομικούς κολοσσούς που τελευταία κρατικοποιήθηκαν, σκοπεύει να επενδύσει 80 δισεκατομύρια δολλάρια στή Λιβύη σε έργα τουριστικής και ενεργειακής υποδομής με έμφαση στην πράσινη ενέργεια.

ΠΟΥ ΠΡΕΠΕΙ ΚΑΝΕΙΣ ΝΑ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙ;

Γεννάται λοιπόν το εύλογο ερώτημα που είναι και η ουσία αυτού του άρθρου. Πρέπει να επενδύει κάποιος εν μέσω κρίσης; Πού και σε τί να επενδύει; Τι κέρδη μπορεί να αναμένει κάποιος και πότε;

Για πολλούς ειδικούς οι περίοδοι οικονομικής κρίσης θεωρούνται και η καλύτερη εποχή για προσεγμένες και μακροπρόθεσμες, ψηλής απόδοσης επενδύσεις. Οι λόγοι είναι πολλοί και διάφοροι, θα αναφέρουμε όμως τους πιό σημαντικούς.

α) Είναι βασικός κανόνας ότι τις περιόδους ύφεσης ακολουθούν χρόνια έντονης ανάπτυξης και αναδόμησης. Σε τέτοιες περιόδους επέρχονται και οι πιό σημαντικές κοινωνικές, βιομηχανικές και τεχνολογικές αλλαγές και ανακατατάξεις, με λίγα λόγια μιά ολόκληρη κοσμογονία. Η νέα περίοδος που ήδη άρχισε να χαράζει θα χαρακτηρίζεται από γιγάντιες επενδύσεις στην πράσινη ενέργεια, στην παραγωγή βιολογικών προιόντων, στη ψηφιακή τεχνολογία και σε ό, τι έχει σχέση με την προστασία του περιβάλλοντος και του πλανήτη μας. Οι άγονες έρημοι της Σαχάρας, του Κολοράντο της Αυστραλίας κλπ, θα υποκαταστήσουν τις πετρελαιοπηγές και τους πυρηνικούς σταθμούς στην παραγωγή ανανεώσιμης ενέργειας, ενώ οι περιοχές γύρω τους θα ξαναδούν τη ζωή να ξαναεμφανίζεται μετά από εκατομμύρια χρόνια απουσίας. Επενδύστε λοιπόν στην πράσινη ενέργεια, στη ψηφιακή τεχνολογία και στη παραγωγή βιολογικών προιόντων.

β) Η παρούσα οικονομική κρίση τελειώνοντας θα αφήσει μακροχρόνιες πληγές και ανεξίτηλες συνέπειες στις κοινωνίες και την πληθυσμιακή σύνθεση ενός μεγάλου αριθμού αναπτυγμένων χωρών της Ευρώπης κυρίως, χωρίς να εξαιρούνται και κάποιες χώρες της Αμερικανικής Ηπείρου. Η Βρετανία, η Δανία, η Ολλανδία και το Βέλγιο θα χρειαστούν πέρα ​​των 20-25 ετών για να συνέλθουν οικονομικά, ενώ κάποιες χώρες της Κεντρικής Ευρώπης όπως η Πολωνία, η Ουγγαρία, η Σλοβακία, η Τσεχία και η Ρουμανία θα δούν πολύ πιό δίσκολες μέρες από τις τωρινές πρίν καταφέρουν να προσαρμοστούν και να λειτουργήσουν σωστά μέσα στο κλίμα των νέων δεδομένων.

Στα επόμενα χρόνια που μας έρχονται θα δούμε μιά μαζική έξοδο και φυγή εκατομμυρίων ανθρώπων από τις αναπτυγμένες χώρες της Βόρειας, της Δυτικής και της Κεντρικής Ευρώπης πρός το Νότο και ειδικότερα πρός Βουλγαρία, Κροατία, Σερβία, Ελλάδα, Κύπρο, Νότια Ιταλία, ακόμα και πρός τις χώρες της Βόρειας Αφρικής.

Απλά και καθαρά, οι οικονομίες των Βορείων χωρών δεν θα μπορούν πλεόν να συντηρούν και να τρέφουν τον γερασμένο πληθυσμό τους, ούτε θα είναι σε θέση να του πληρώνουν συντάξεις τέτοιες, που να επιτρέπει στους ανθρώπους αυτούς να ζούν μία ανεκτή ζωή. Πρόσθετα, με την αδυναμία τους να πληρώνουν ανεκτές συντάξεις, οι χώρες αυτές θα αντμετωπίσουν και μία κατακόρυφη αύξηση του κόστους ζωής, κάτι που θα κάνει τα πράγματα πιό δύσκολα, θα έλεγα ανυπόφορα, για εκατομμύρια πολιτών. Αυτοί οι άνθρωποι δεν θα έχουν καμιά άλλη επιλογή, από το να μετακινηθούν Νότια σε χώρες με λιγότερο πληθυσμό (η Βουλγαρία το 2015 αναμένεται να έχει 5 εκατομμύρια γηγενή πληθυσμό από τα 8,5 εκατομμύρια που έχει σήμερα) και με αισθητά χαμηλότερο κόστος ζωής (το κόστος ζωής στη Βουλγαρία σήμερα είναι το ¼ από ότι αυτό στη Βρετανία, τη Γερμανία, τη Δανία κλπ.)

Η έξοδος αυτή ήδη έχει αρχίσει και συνεχίζεται με αυξανόμενο ρυθμό ειδικά πρός τη Βουλγαρία στο βαθμό που οι ναυλωμένες πτήσεις από όλα τα αεροδρόμια του Ηνωμένου Βασιλείου είναι πλήρεις εδώ και δύο μήνες ενώ εταρείες όπως οι Rayan AIR και Easy Jet προγραμματίζουν έκτακτες πτήσεις για τους καλοκαιρινούς μήνες .

Είναι φυσικό, ότι το φαινόμενο αυτό όχι μόνο θα δώσει ώθηση στην πάσχουσα οικοδομική βιομηχανία της χώρας, αλλά θα δημιουργήσει μία νέα και αυξανόμενη ζήτηση οικιστικών μονάδων, κυρίως μέσα ή γύρω από τα μεγάλα αστικά κέντρα. Στατιστικά, φαίνεται ότι οι πόλεις της Βάρνας και του Βελίκο Τέρνοβο συγκεντρώνουν την προτίμηση ειδικά των Άγγλων εποίκων.

Εύκολα εξάγεται το συμπέρασμα ότι επενδύσεις σε οικοπεδοποιήσιμη γη, μέσα ή στην περιφέρεια των πόλεων αυτών, θα προσφέρουν στο άμεσο μέλλον φανταστικές προοπτικές κερδοφορίας, αρκεί οι υποψήφιοι επενδυτές να είναι προσεκτικοί με το πού και σε τι επενδύουν. Στην περίπτωση της πόλης της Βάρνας, που τα τελευταία δέκα χρόνια είδε τον πληθυσμό της να τριπλασιάζεται και να φτάνει σχεδόν το ενα εκατομμύριο, η επένδυση και πιό εύκολη μπορεί να είναι και πιό αποδοτική. Ο λόγος είναι πολύ απλός. Η γη μέσα και γύρω από τη Βάρνα που πληρεί τις προυποθέσεις οικοπεδοποίησης και οικιστικής ανάπτυξης, είναι ήδη σεσημασμένη και διαχωρισμένη σε οικιστικές ζώνες, όπως αυτές καθορίζονται στο νέο Master Town Uitbreidingsplan που εγκρίθηκε από το Δημοτικό Συμβούλιο της πόλης, τον περασμένο Νοέμβριο.

Σε μελλοντικό μας άρθρο επί του ιδίου θέματος θα αναφερθούμε και σε άλλους τομείς που προσφέρονται για μια επιτυχημένη επένδυση με έλαχιστο ρίσκο και ψηλές αποδόσεις.

Χρήστος Βιολάρης,
Διευθύνων Σύμβουλος

Eurolink Investment Group Plc.
cviolaris@eurolink-bulgaria.com